Een huis zonder klassieke verwarmingsketel, maar mét warme voeten en verkoeling in de zomer. Dat was het plan. Bijna twintig jaar later kan ik vertellen wat daarvan terechtkwam, inclusief de onderdelen die onderweg hun eigen plannen maakten.
Toen ik in 2008 mijn huis liet bouwen, lag er geen gasleiding in de straat. Een mazouttank ingraven of een installatie met propaangas zag ik niet zitten. Ik wilde een modern systeem, met vloerverwarming en liefst ook koeling.
Mijn vertrekpunt was comfort. Aangename warmte, zonder radiatoren die bij de inrichting van elke kamer alvast een stuk muur reserveren.
Voor zover mijn geheugen nog meewerkt, onderzocht ik zelf de mogelijkheden. Ik zocht naar een efficiënt warmtepompsysteem en kwam uit bij geothermie met diepteboringen. Andere soorten warmtepompen heb ik toen niet ernstig overwogen.
Mijn verwarming kreeg diepgang
Een geothermische warmtepomp haalt warmte uit de bodem en brengt die met behulp van elektriciteit op een bruikbare temperatuur voor de woning. De relatief stabiele bodemtemperatuur is een voordeel. Onder de grond raakt men niet meteen in paniek van een gure februaridag.
Mijn oude bouwblog bewaart de details: in februari 2009 werden twee boringen uitgevoerd, elk 83 meter diep, op zeven meter afstand van elkaar. Gesloten leidingen met een circulerende vloeistof wisselen daar warmte uit met de bodem.
Voor het zover was, geraakte de boormachine niet op het terrein door het niveauverschil met de straat. Eerst moest er grond worden afgegraven en kwamen er rijplaten aan te pas. De warmte zat klaar onder de grond; het probleem bevond zich bovengronds.
In september 2009 werd de eerste warmtepomp geplaatst: een Sapac.
Warme voeten beginnen bij het hele huis
De warmtepomp stond niet los van de rest van de woning. De zolder werd volledig geïsoleerd, er kwam balansventilatie met warmterecuperatie en een blowerdoortest bracht de luchtdichtheid in kaart.
Vloerverwarming verdeelt warmte over een groot oppervlak en kan daardoor met relatief lage watertemperaturen werken. Dat past goed bij een warmtepomp.
Het geheel leverde in het energieprestatiecertificaat uit 2010 een E-peil van 37 op. Maar thuis telde vooral iets anders: de verwarming beviel goed. De aangename warmte waarvoor ik gekozen had, was er ook werkelijk.
De compressor kon nog, de ondersteuning niet meer
Toch moest de Sapac in 2020 worden vervangen.
Voor zover ik me herinner, zat het probleem in de printplaat die de installatie bestuurde. De besturing werkte niet meer. Met de compressor zelf was niets mis.
Een herstelling bleek moeilijk te organiseren. De oorspronkelijke installateur deed geen installaties of onderhoud van deze warmtepompen meer. Ik vond ook geen andere partij die het kon overnemen of de nodige vervangstukken kon leveren.
Daar stond ik met een toestel dat mechanisch nog mogelijkheden had, maar elektronisch het gesprek had beëindigd.
Ik zocht een nieuwe installateur en koos voor een bekend merk waarvan ik ook op langere termijn ondersteuning verwachtte: Vaillant. Het werd een flexoTHERM, aangesloten op de bestaande bodemsondes. Gelukkig hoefde niet ook de boormachine opnieuw op bezoek.
De warmtepomp zorgt trouwens ook voor het sanitair warm water, via een aparte boiler van 300 liter. De warmte uit de bodem eindigt dus ook onder de douche.
De vervanging was een forse, onverwachte investering. De Fluvius-premie verzachtte gelukkig een belangrijk deel van de financiële klap, maar ook daarna bleef het een stevige uitgave.
Sindsdien kijk ik bij zo’n aankoop verder dan het rendement. Onderdelen en ondersteuning, vele jaren later, tellen minstens mee.
Meer warmte dan stroom
De relatief stabiele bodemtemperatuur helpt een geothermische warmtepomp om efficiënt te verwarmen. Vooral in de winter levert dat doorgaans een rendementsvoordeel op tegenover een lucht/water-warmtepomp, die haar warmte uit koude buitenlucht moet halen. Hoe groot het verschil is, hangt af van de toestellen en de installatie.
Dat rendement wordt uitgedrukt in COP: de verhouding tussen geleverde warmte en verbruikte elektriciteit. Bij een COP van ongeveer 4 levert 1 kWh stroom ongeveer 4 kWh warmte. De overige energie komt uit de bodem. Geen energiegoochelarij: de warmtepomp verplaatst warmte.
Voor mijn Vaillant flexoTHERM VWF 87/4 (230 V) komt de fabrikantdocumentatie bij 0 °C bronvloeistof en 35 °C verwarmingswater uit op een COP rond 4 en ruim 8 kW verwarmingsvermogen. Dat laatste is de warmte die het toestel kan leveren; het elektrische verbruik ligt lager.
Het zijn waarden onder vastgelegde testomstandigheden, geen gemeten jaargemiddelde voor mijn woning. Bij warmer verwarmingswater daalt het rendement. Ook voor het warmere douchewater mag je dus niet zomaar dezelfde COP verwachten.
In de zomer draait het verhaal om
De koelfunctie was vanaf het begin belangrijk. Die ervaar ik nog altijd als bijzonder aangenaam: gelijkmatige verkoeling, zonder geblazen lucht of ventilatorgeluid in de woonruimtes.
Bij koeling wordt warmte uit de woning via de vloer afgevoerd naar de bodem. Onze Vaillant gebruikt actieve koeling: ook de compressor werkt mee. Er blijft dus elektriciteit nodig.
Ondergronds heeft die afgevoerde warmte een nuttige bestemming. Tijdens het verwarmingsseizoen onttrekt de installatie warmte aan de bodem rond de sondes. Door er in de zomer warmte aan af te geven, help je die bodem weer op te warmen. Dat heet regeneratie: de warmtevoorraad wordt gedeeltelijk aangevuld, wat de bron voor het volgende verwarmingsseizoen ten goede kan komen. Hoeveel warmte later opnieuw benut wordt, hangt onder meer af van de bodem en het gebruik van de installatie.
Terwijl wij binnen verkoeling krijgen, wordt onder de grond dus alweer aan de winter gewerkt.
Er is wel een jaarlijks opstartritueel. Aan het begin van het koelseizoen verschijnen nog geregeld foutmeldingen over een te lage temperatuur binnen in het koelcircuit. De warmtepomp stopt dan uit voorzorg. Dat betekent dus niet dat de woonkamer al in een koelkast is veranderd.
Bij actieve koeling moet de warmtepomp voldoende warmte uit de woning kunnen opnemen. Komt er via de vloer te weinig warmte binnen, dan kan de temperatuur in het koelcircuit te ver zakken en grijpt de beveiliging in. Dat is een mogelijke verklaring voor zulke opstartproblemen; de precieze oorzaak bij mijn installatie is daarmee nog niet vastgesteld. Dit staat los van de dauwpuntbeveiliging die condens op de vloer voorkomt.
In de praktijk komt de koeling na enkele resets doorgaans binnen ongeveer een dag goed op gang. Daarna verloopt ze verder zonder problemen. Dat ritueel stond destijds niet in mijn lijstje met gewenste comfortfuncties.
Een vloer is geen ontvochtiger
Eind juni 2026 werd een andere beperking voelbaar. Het KMI registreerde in Ukkel een hittegolf van 17 tot en met 28 juni. Bij ons thuis maakte de combinatie van warmte en vochtige lucht het moeilijk om voldoende te koelen.
Een vloer mag niet onbeperkt koud worden. Onder het dauwpunt kan vocht uit de lucht condenseren. Denk aan een koud glas op een zomerdag. Prima voor het glas, minder geslaagd als interieurconcept voor de hele woonkamer.
De dauwpuntbeveiliging voorkomt dat. Bij warme, vochtige binnenlucht moet de vloer warmer blijven, waardoor het koelvermogen afneemt. Temperatuur en vochtigheid spelen samen; er is geen vaste buitentemperatuur waarbij vloerkoeling plots stopt.
Een klassieke airco kan vocht uit de lucht halen en het condenswater afvoeren. Vloerkoeling doet dat niet. Vlaanderen licht die verschillen verder toe.
Voor mij blijft vloerkoeling heel comfortabel. Maar die ervaring verklaart mee waarom we buitenzonwering hebben besteld. Warmte die niet binnenkomt, hoeft de vloer niet meer af te voeren.
Zou ik opnieuw zo diep gaan?
Ja. De combinatie van efficiënt verwarmen, vloerverwarming en zomercomfort blijft mij overtuigen.
Bij nieuwbouw kun je boringen, leidingen en afgiftesysteem samen plannen. Bij renovatie kan geothermie ook, maar bereikbaarheid voor de boormachine, beschikbare ruimte en de bestaande woning vragen extra aandacht. Het is dus niet uitsluitend een nieuwbouwoplossing. Vaillant raadt bij renovatie aan om eventuele geothermische boringen vóór de tuinwerken te plannen.
De hoge investering blijft een drempel. Een goed rendement betekent bovendien niet automatisch dat je de aankoop snel hebt terugverdiend. Onderhoud, herstellingen en een onverwachte vervanging horen mee in die rekening.
Mijn keuze begon bij comfort. Vandaag zie ik hoe efficiënt verwarmen en ons aanpassen aan hitte samenkomen in dezelfde installatie. Met voordelen, beperkingen en af en toe een resetknop.
In de volgende aflevering gaat het dak meedoen: de zonnepanelen die er in 2016 bijkwamen.
Een reactie achterlaten