Categorie: Ons huis in tijden van klimaatverstoring

Onze warmtepomp zorgt al jaren voor aangename verkoeling. Toch werd het tijdens de zomer van 2026 soms bijzonder oncomfortabel in huis. Vooral de combinatie van warmte en vochtige lucht gaf de doorslag voor een nieuwe investering: buitenzonwering. De bestelling is geplaatst. De ervaringen moeten nog volgen.

Ons comfort hield zich niet aan de officiële definitie

Volgens het KMI telde de zomer van 2026 drie officiële hittegolven in Ukkel. Naar ons gevoel waren er veel meer periodes waarin het gewoon onaangenaam warm was. Een dag hoeft blijkbaar niet eerst aan alle meteorologische voorwaarden te voldoen om zich thuis flink te laten voelen.

Vooral de hoge relatieve luchtvochtigheid maakte het op sommige momenten ondraaglijk. Dat merkten we overal: in de woonkamer, maar evengoed in de slaapkamer. De benauwdheid verhuisde gewoon mee.

We hadden nochtans al maatregelen. Er is binnenzonwering, we hielden de ramen gesloten om de warmte buiten te houden en de balansventilatie bleef draaien, ook ’s nachts. De warmtepomp bleef koelen.

Toch volstond dat op zulke momenten niet meer voor het comfort dat we gewend waren.

Die opeenvolging van hete periodes was de concrete aanleiding om buitenzonwering te bestellen. Het idee schoof van iets voor later naar iets waarvoor we nu een beslissing wilden nemen.

De vloer kon niet zomaar kouder

In de aflevering over onze warmtepomp beschreef ik al hoe aangenaam vloerkoeling kan zijn: gelijkmatige verkoeling, zonder luchtstroom of ventilatorgeluid in de woonruimtes.

Maar een vloer heeft grenzen. Als hij te koud wordt ten opzichte van de vochtigheid van de binnenlucht, kan er condens ontstaan. De dauwpuntbeveiliging voorkomt dat door de koeltemperatuur te begrenzen. Ook Vlaanderen wijst op die beperking van vloerkoeling.

Bij ons betekende dat tijdens die vochtige hitte: de warmtepomp werkte, maar de vloer mocht onvoldoende koud worden om de warmtelast nog comfortabel op te vangen.

Aan de instellingen draaien kan de natuurkunde niet afschaffen. Een woonkamer met condens op de vloer stond bovendien niet op onze verlanglijst.

De conclusie was daarom dat we ook de hoeveelheid warmte die binnenkomt moesten aanpakken.

De zon liever vóór het glas tegenhouden

Onze bestaande binnenzonwering helpt om fel licht af te schermen. Maar tegen opwarming heeft ze een nadeel: de zonnestraling is dan al door het glas gekomen.

Buitenzonwering onderschept een groot deel daarvan vóór die de woning bereikt. Dat is ook waarom Vlaanderen aanraadt om zonnewarmte zoveel mogelijk aan de buitenkant tegen te houden.

Voor mij is dat de logische aanvulling op onze koeling. De screens beperken de warmte die binnenkomt; de vloerkoeling voert warmte af die toch nog in huis terechtkomt. Hoe kleiner die instroom, hoe minder de koeling moet opvangen.

Een belangrijke nuance blijft wel: screens zijn geen ontvochtiger. Ze halen geen vocht uit de lucht en verlagen het dauwpunt niet. Ik verwacht dus geen wonderoplossing voor elk benauwd moment. Wel een huis dat tijdens zonnige periodes minder warmte te verwerken krijgt.

Twaalf screens, met hun eigen stukje zonne-energie

We hebben twaalf SolarFix-screens van Winsol besteld. De grote schuiframen krijgen elk twee afzonderlijke screens, vooral om ze ook als insectenwering te kunnen gebruiken. Voor het geopende schuifdeel kan één screen volledig neergelaten blijven als insectenraam, terwijl het andere omhoog blijft. Zo kunnen we het schuifraam openen zonder meteen ook de muggen uit te nodigen.

Ook licht en uitzicht tellen mee. We willen de zonnewarmte beperken en tegelijk prettig in huis blijven wonen. Permanent alles verduisteren zou het probleem wel erg letterlijk in een ander daglicht stellen.

De motoren werken met een eigen kleine batterij, opgeladen door zonnecellen die in de behuizing zitten. Volgens Winsol is daardoor geen stopcontact bij elk raam nodig. Dat is praktisch bij een bestaande woning: er hoeft geen voedingskabel naar elk screen getrokken te worden.

Die kleine motorbatterijen staan los van onze thuisbatterij. De zon krijgt hier dus nog een extra taak: helpen om haar eigen warmte buiten te houden.

Home Assistant mag weer meedenken

De bedoeling is om de screens via Somfy en een TaHoma Switch ook in Home Assistant op te nemen. Hoe dat precies werkt, kunnen we pas na de installatie testen.

Het doel is eenvoudig: tijdig afschermen waar de zon op de ramen valt, rekening houdend met de temperatuur binnen en buiten. Bij vochtige warmte, wanneer de vloerkoeling minder speelruimte heeft, wordt dat preventief handelen extra belangrijk.

Ik wil dus liever voorkomen dat de woning opwarmt dan pas reageren wanneer we het al te warm hebben. Een screen dat automatisch sluit nadat de woonkamer flink is opgewarmd, is vooral goed in het bevestigen van wat we zelf al voelden.

Natuurlijk moet de bediening praktisch blijven. We willen ook naar buiten kunnen, licht binnenlaten en zelf ingrijpen wanneer dat beter uitkomt.

Hoe ver we die automatisering verfijnen, zal in de praktijk blijken. Na de thuisbatterij krijgt Home Assistant er weer een onderwerp bij. Gelukkig beschouw ik dat nog altijd als een hobby.

Eerst plaatsen, daarna beoordelen

Er is nog geen concrete plaatsingsdatum. De verwachting blijft december 2026 of begin 2027.

Dit artikel kan dus nog geen verslag zijn van hoeveel koeler het binnen is geworden of hoeveel elektriciteit we besparen. De bestelling is rond; de resultaten zijn nog niet geleverd.

Ik hoop vooral dat de woning tijdens hete periodes minder opwarmt en dat het comfort in woonkamer en slaapkamer verbetert. Daarnaast wil ik ervaren hoe de screens samenwerken met de vloerkoeling, hoeveel licht en uitzicht we behouden en of de automatische bediening doet wat we ervan verwachten.

Meetgegevens kunnen daarbij helpen. Alleen zal een koelere zomer op zichzelf nog geen bewijs zijn van het effect van de zonwering. Buitentemperatuur, zon en luchtvochtigheid moeten mee in het verhaal blijven.

Na de eerste zomer met screens hebben we dus een goede aanleiding voor een vervolgartikel: wat werkte zoals gehoopt, wat viel tegen en wat moest ik alweer bijregelen?

Een huis beweegt mee

Deze reeks begon bij een huis dat ik in 2008 vooral comfortabel en modern wilde verwarmen. Daarna kwamen zonnepanelen, veranderingen aan de warmtepomp, elektrisch rijden, een thuisbatterij en steeds meer mogelijkheden om alles op elkaar af te stemmen.

De buitenzonwering past in die evolutie. Energiezuinig wonen en ons beschermen tegen toenemende hitte horen allebei bij de opgave. Minder uitstoten en ons aanpassen aan de gevolgen van klimaatverstoring moeten hand in hand gaan.

Ik besef goed dat zulke investeringen niet voor iedereen haalbaar zijn. Budget, eigendom en de mogelijkheden van een woning bepalen mee wat je kunt doen. Dit verhaal is daarom geen boodschappenlijst die iedereen zou moeten afwerken. Ook beleid dat goede, betaalbare woningen en bescherming tegen hitte mogelijk maakt, blijft nodig.

Bij ons volgen er alvast nieuwe stappen. De buitenzonwering moet nog geplaatst worden. Voor het voorjaar van 2027 staat de MPPT-laadregelaar op de planning, mogelijk samen met een vernieuwing van de zonnepanelen. Daarover valt later ongetwijfeld weer iets te vertellen.

Dit is dus het einde van de eerste zes afleveringen. Het verhaal van ons huis gaat verder, met nieuwe ervaringen, nieuwe afwegingen en vermoedelijk af en toe een instelling die toch nog iets beter kan.

Het zesde artikel raakt afgewerkt. Het huis vermoedelijk nooit helemaal.

Er moet tenslotte ook nog iets te optimaliseren overblijven. 😉

Zonnepanelen op het dak, een warmtepomp in huis en een elektrische auto voor de deur: onze elektriciteit had intussen behoorlijk wat bestemmingen. Met een thuisbatterij en Home Assistant probeer ik dat verkeer in goede banen te leiden. Dat levert meer eigenverbruik op, maar vooral ook iets wat moeilijk in een spreadsheet past: een geruster gemoed.

Van zonnestroom naar stroom op het juiste moment

In de aflevering over onze zonnepanelen vertelde ik hoe de digitale meter de spelregels veranderde. Sinds de plaatsing in september 2025 telt niet alleen hoeveel elektriciteit we produceren, maar vooral hoeveel we daarvan zelf gebruiken op het moment dat ze beschikbaar is.

We gingen dus bewuster toestellen gebruiken wanneer er zon was. Alleen houdt de zon zich weinig bezig met onze huishoudelijke planning. Ze kan bijzonder enthousiast produceren wanneer we nauwelijks stroom nodig hebben, om vervolgens te verdwijnen tegen de tijd dat we gaan koken.

Het overschot gaat dan naar het net, tegen een vergoeding die ik doorgaans eerder als een aalmoes ervaar. Later kopen we opnieuw elektriciteit, aan een heel ander tarief. Dat begon me behoorlijk tegen te staan.

Die geïnjecteerde zonnestroom is natuurlijk niet letterlijk verloren: anderen kunnen hem gebruiken. Maar voor mijn eigen huishouden voelde het wel alsof ik iets waardevols goedkoop uit handen gaf om het later duurder terug te kopen.

Stresspieken door piekstress

Daar kwam het capaciteitstarief bij. Een deel van de netkosten hangt af van de hoogste gemiddelde netafname tijdens een kwartier. Over die berekening schreef ik al een afzonderlijk artikel.

Ik hield onze stroompieken steeds nauwlettender in de gaten. Home Assistant hielp al met opvolgen en automatiseren, maar in mijn hoofd bleef de energiemeter vrolijk doordraaien. Wat staat er aan? Wat komt er nog bij? Kan dat even wachten?

Ik kreeg, kortom, stresspieken ten gevolge van piekstress.

De bedoeling van een comfortabel huis is toch vooral dat je erin kunt leven. Niet dat je bij elk huishoudelijk toestel eerst een klein energieoverleg moet organiseren.

Dat gaf uiteindelijk de doorslag voor de thuisbatterij: meer van onze eigen zonnestroom gebruiken én minder bezig hoeven te zijn met wat de digitale meter ervan zou vinden.

Een voorraad voor later, een buffer voor nu

In het voorjaar van 2026 kwam er een Victron-systeem met vier batterijmodules van Pylontech. Samen hebben die een nominale opslagcapaciteit van 19,2 kWh, waarvan iets meer dan 18 kWh bruikbaar is.

De batterij heeft bij ons twee taken. Ze bewaart zonnestroom voor later, bijvoorbeeld voor de avond. Daarnaast kan ze bijspringen wanneer het huis tijdelijk veel vermogen vraagt, zodat niet alles tegelijk van het net hoeft te komen. Dat zijn ook de twee toepassingen die Vlaanderen bij thuisbatterijen toelicht.

Dat tweede vond ik aanvankelijk moeilijk te geloven. De installateur vertelde dat maandpieken rond 2,5 kW haalbaar waren. Met een warmtepomp en alle andere verbruikers in huis? Ik vond hem bijzonder optimistisch.

Hij heeft uiteindelijk gelijk gekregen. De maandpieken rond dat niveau houden, is voor mij de grootste meevaller geweest.

Bij ons zijn alle toestellen in huis via de batterij-omvormer aangesloten. De autolader zit aan de netkant. De omvormer kan netstroom doorgeven aan het huis en tegelijk stroom uit de batterij bijleveren.

Stel dat de warmtepomp en de oven samen met de rest van het huis op een donkere winteravond 5 kW vragen. Dan kan het net 2,5 kW leveren en de batterij de andere 2,5 kW. In huis blijft alles gewoon draaien, terwijl de digitale meter op dat moment maar 2,5 kW netafname ziet. Dat is wat men peak shaving noemt: de top van de piek afschaven.

Die 2,5 kW is een streefwaarde. Als de batterij te weinig lading over heeft of de omvormer zijn maximum bereikt, levert het net meer. De oven en de warmtepomp hebben nu eenmaal weinig oog voor het capaciteitstarief.

Die 2,5 kW is bovendien een betekenisvolle grens: Fluvius rekent voor het capaciteitstarief minimaal met die maandpiek, ook als je lager uitkomt. De invloed op de factuur volgt geleidelijk, omdat ook eerdere maandpieken meetellen.

Mijn maandpieken vóór en na de thuisbatterij

Gemeten netafname: van september 2025 tot oktober 2026. Vanaf april liggen de maandpieken rond 2,5 kW.

Vóór batterij Plaatsing in maart Volledige maand met batterij

Beweeg over een balk of tik erop voor de exacte maandpiek. De stippellijn toont de minimumreferentie van 2,5 kW voor het capaciteitstarief.

September 2025 bevat alleen de meetperiode na de plaatsing van de digitale meter. Maart 2026 is een overgangsmaand. De maanden verschillen ook qua seizoen en verbruik; dit is geen berekening van jaarlijkse besparing.

Bekijk alle meetwaarden in een tabel

Hoogste gemiddelde netafname tijdens een kwartier per maand

Maand	Piek (kW)	Situatie
sep 2025	5,120	Vóór batterij; gedeeltelijke meetmaand
okt 2025	5,919	Vóór batterij
nov 2025	5,327	Vóór batterij
dec 2025	5,093	Vóór batterij
jan 2026	6,225	Vóór batterij
feb 2026	5,419	Vóór batterij
mrt 2026	4,429	Overgangsmaand: batterij geplaatst
apr 2026	2,514	Volledige maand met batterij
mei 2026	2,509	Volledige maand met batterij
jun 2026	2,516	Volledige maand met batterij
jul 2026	2,505	Volledige maand met batterij
aug 2026	2,513	Volledige maand met batterij
sep 2026	2,521	Volledige maand met batterij
okt 2026	2,620	Volledige maand met batterij

Bron: mijn meetgegevens, bijgewerkt tot en met oktober 2026. Meer uitleg over de berekening staat in mijn artikel over het capaciteitstarief.

Een kwartier met een eigen mening

In oktober kwam er één uitschieter bij: 2,620 kW, op 9 oktober tussen 13.00 en 13.15 uur. De fijnere metingen tonen dat er wel degelijk zonneproductie was en dat de batterij flink bijsprong. Het huis vroeg op sommige momenten echter bijna 10 kW. Bij zo’n gezamenlijke inspanning leken we tegen het beschikbare vermogen van de batterij-omvormer aan te lopen, waardoor het net extra moest bijspringen.

Dat ene kwartier volstond om de maandpiek vast te leggen. De andere kwartieren konden daarna nog zo voorbeeldig hun best doen: het record stond genoteerd. Het capaciteitstarief heeft blijkbaar weinig belangstelling voor goed gedrag achteraf.

De overschrijding bleef gelukkig beperkt: 0,120 kW boven de minimumwaarde van 2,5 kW. Die hogere maandpiek weegt mee in de gemiddelden voor de aanrekening. Voor mij toont dit vooral dat piekbeperking goed werkt, maar geen absolute garantie biedt.

Een grote voorraad, met een begrensde kraan

Bij een thuisbatterij tellen twee verschillende dingen: hoeveel energie ze kan opslaan, en hoe snel die energie erin of eruit kan. De capaciteit in kWh kun je vergelijken met de inhoud van een watertank. Het vermogen in kW vertelt hoeveel er tegelijk door de kraan kan. Een grotere tank maakt die kraan niet vanzelf groter.

Mijn batterij-omvormer kan continu ongeveer 4 kW aan de woning leveren, bij 25 °C. Bij hogere temperaturen kan dat minder worden. Ook het laden heeft een eigen grens. Een batterij waar nog veel plaats in is, kan dus niet zomaar elk overschot onmiddellijk opnemen.

Daarbij zet de omvormer de gelijkstroom van de batterij om in wisselstroom voor het huis, en bij laden andersom. Dat kost energie: bij laden komt minder in de batterij terecht dan de omvormer opneemt; bij ontladen bereikt minder het huis dan er uit de batterij vertrekt.

Ook onze zonne-omvormer heeft een grens: die kan maximaal 5 kW aan wisselstroom leveren. Dat vermogen wordt verdeeld over het verbruik in huis, het laden van de batterij en eventuele injectie. Hoeveel naar het net gaat, hangt dus af van wat we op dat moment zelf gebruiken en opslaan.

Zo kan er op een zonnig moment toch stroom naar het net gaan terwijl de batterij nog niet vol is: het laden kan zijn grens al bereikt hebben. Meer opslagcapaciteit zou die beperking op zichzelf niet oplossen.

Ook als het net even niet meewerkt

De thuisbatterij heeft nog een extra troef: ze kan als noodstroomvoorziening dienen. Bij ons valt de elektriciteit gelukkig zelden uit. Ik heb die functie dus nog niet nodig gehad, en voel voorlopig ook weinig behoefte om daar verandering in te brengen.

Bij een stroomuitval neemt de omvormer automatisch binnen een fractie van een seconde de stroomvoorziening over. Dat is de zogenaamde UPS-functie: de bedoeling is dat bijvoorbeeld computers gewoon blijven werken terwijl het elektriciteitsnet het even laat afweten. Bij ons is die noodvoeding voor de woning voorzien.

De EV-lader is vóór het batterijsysteem aangesloten en valt buiten die noodvoeding. Bij een stroomstoring kan de auto dus niet worden opgeladen.

Dat betekent natuurlijk niet dat alles onbeperkt kan blijven draaien. Hoe lang we verder kunnen, hangt af van de resterende batterijlading en ons verbruik. Ook de eerder genoemde vermogensgrens blijft gelden. Een stroompanne lijkt me dus geen ideaal moment om de oven, kookplaat en wasmachine samen een inspanning te laten leveren.

Voor mij is het vooral een bijkomende geruststelling. De batterij helpt dagelijks om onze energie slimmer te gebruiken, maar heeft ook een noodplan achter de hand. Hopelijk blijft het bij een plan.

Home Assistant kijkt mee vooruit

De batterij doet dat niet helemaal alleen. Victron verzorgt het laden, ontladen en de energiestromen; Home Assistant helpt om de strategie af te stemmen op ons huis.

Die software draait op een kleine Raspberry Pi en brengt onder meer verbruik, zonneproductie en batterijstatus samen. Onze thuisbatterij wordt daarbij zowel met zonnestroom als met stroom van het net geladen. Ze hoeft dus niet te wachten tot de zon zin heeft om mee te werken.

Ik werk met een gewenst laadniveau: een buffer waar de regeling naartoe probeert te laden. Hoe hoog die moet zijn, hangt af van de verwachte zonneproductie. Wordt het somber, dan wil ik meer reserve en kan de batterij daarvoor stroom van het net opslaan. Komt er veel zon aan, dan mag die buffer lager blijven, zodat er ruimte is voor de zonnestroom die nog moet komen.

Ook het tijdstip van dat netladen wordt gepland. Home Assistant kiest binnen de laadvensters ’s nachts én overdag de goedkoopste beschikbare uren, op basis van de uurprijzen van elektriciteit. Het systeem kijkt dus zowel naar hoeveel energie er nodig is als naar wanneer het gunstig is om die bij te laden. Een tekort aan reserve kan wel voorrang krijgen op wachten op een goedkoper uur.

Daarbij blijft piekbeperking meespelen. De laadstroom moet passen binnen de ruimte die het overige huisverbruik nog laat. De batterij aanschaffen om pieken te vermijden en vervolgens bij het opladen een nieuwe piek organiseren, zou toch een wat eigenaardige vorm van vooruitgang zijn.

Het is dus een voortdurend zoeken naar evenwicht. De batterij helemaal vullen klinkt geruststellend, tot de zon even later verschijnt en er geen plaats meer is voor haar bijdrage.

Voorspellingen blijven wel voorspellingen. Soms produceren de panelen minder dan verwacht of vraagt het huis meer stroom. Dan moet de regeling kunnen bijsturen. De wolken lezen mijn instellingen helaas niet.

Dankzij Home Assistant verloopt veel automatisch. Ik volg het systeem wel op en verfijn regelmatig de instellingen. Dat vind ik een plezierige technische hobby. ChatGPT helpt me daarbij om analyses te maken en oplossingen uit te werken. Het scheelt behoorlijk wat uitzoekwerk.

Het net blijft meedoen

In de maandcijfers zie je dat zonnestroom, batterij en net naast elkaar blijven functioneren. Ook in zonnige maanden nemen we nog elektriciteit af en injecteren we nog overschotten. De tijdstippen waarop er stroom beschikbaar is en waarop we hem nodig hebben, vallen nu eenmaal niet altijd samen. De batterij helpt om dat verschil te overbruggen, binnen haar beschikbare opslag en vermogen.

De grafiek hieronder toont de zonneproductie, netafname en injectie van april tot oktober: zeven volledige maanden met batterij. De netafname omvat zowel stroom die meteen wordt verbruikt als stroom die eventueel in de batterij wordt opgeslagen. Die twee kan ik uit deze maandtotalen niet afzonderlijk afleiden.

Zonnestroom én stroom van het net

April–oktober 2026: zeven volledige maanden met thuisbatterij.

Beweeg over een maand of tik erop om de drie meetwaarden te zien. Via de legenda kun je een lijn verbergen of opnieuw tonen.

Netafname bevat zowel rechtstreeks verbruik als eventueel laden van de batterij. Deze maandtotalen tonen geen afzonderlijke batterijstromen of berekende besparing.

Bekijk de energiestromen in een tabel

Maandtotalen in kWh, afgerond op twee decimalen

Maand	Zonneproductie	Netafname	Injectie
apr 2026	920,17	170,72	318,04
mei 2026	897,99	160,95	263,60
jun 2026	943,05	74,34	287,16
jul 2026	1066,99	93,73	260,90
aug 2026	857,23	155,98	174,31
sep 2026	641,34	153,38	122,05
okt 2026	482,32	386,18	57,04

Bron: mijn productielogboek en meterstanden, bijgewerkt tot en met oktober 2026.

Oktober voegt daar een herfstperspectief aan toe. De zonneproductie lag ongeveer een kwart lager dan in september, terwijl de netafname toenam en de injectie afnam. De batterij helpt om beschikbare stroom naar een ander moment te verschuiven, maar maakt natuurlijk geen extra zonnestroom. Ook met opslag blijft het net dus een nuttige partner.

En wanneer verdient dat zich terug?

Dat blijft een lastige vraag. Mijn voorafgaande berekeningen gaven geen korte, zekere terugverdientijd. Het resultaat verandert sterk met de aannames over stroomprijzen, injectievergoedingen, gebruik en toekomstige tarieven.

Ik houd rekening met scenario’s waarin stroom duurder wordt. Dat kan opgeslagen zonnestroom financieel interessanter maken. Maar een hogere stroomprijs garandeert op zichzelf geen kortere terugverdientijd: ook de injectievergoeding, de verliezen en het werkelijke batterijgebruik tellen mee. Een spreadsheet kan heel overtuigend rekenen met een toekomst die nog moet plaatsvinden.

Daarom ga ik hier geen exact aantal jaren beloven. Ik heb nog geen volledig gebruiksjaar achter de rug, en de strategie evolueert nog.

De uurplanner voor het netladen is al actief. Een dynamisch energiecontract is echter pas voor later gepland: een goedkoper beursuur betekent vandaag dus nog niet automatisch een lagere prijs op mijn factuur. Die prijssturing mag ik daarom nog niet als gerealiseerde besparing door dynamische uurtarieven voorstellen.

Wat ik vandaag wél kan beoordelen, is het comfort. Ik hoef minder voortdurend over de stroompieken te waken. Dat was voor mij een belangrijk deel van de waarde van deze investering.

Is er alweer plaats te weinig?

Deze zomer stond de batterij geregeld op 100%. Dan vraag ik me weleens af of ongeveer 19 kWh toch niet wat weinig is.

Maar een volle batterij betekent niet vanzelf dat uitbreiding rendeert. De extra opgeslagen stroom moet later ook werkelijk gebruikt worden. En een grotere batterij maakt geen extra winterzon.

Ik waardeer daarom het modulaire karakter van Victron: ik kan het systeem verder uitbouwen en onderdelen op elkaar afstemmen. Uitbreiding blijft een mogelijkheid, geen bestelling voor morgen.

Eerst staat de geplande MPPT-regelaar op het programma, mogelijk samen met nieuwe zonnepanelen. Daarna bekijken we verder. Ook de investeringen mogen een beetje gespreid worden. Mijn portemonnee heeft tenslotte eveneens behoefte aan piekbeperking.

Ook opslag heeft een voetafdruk

Meer eigen zonnestroom gebruiken voelt goed. Toch krijgt een batterij niet automatisch een groen aureool. Er zijn grondstoffen en productie nodig, en bij laden en ontladen gaat energie verloren. Rechtstreeks verbruiken wanneer de zon schijnt, blijft daarom mijn eerste voorkeur.

Ook een lange gebruiksduur en goede verwerking achteraf horen bij de afweging. Bebat organiseert onder meer de ophaling en recyclage van thuisbatterijen. Ik wil dus kijken naar wat de installatie gedurende haar hele leven bijdraagt, zonder er een exact klimaatvoordeel op te plakken dat ik niet heb berekend.

Met wat ik nu weet, zou ik opnieuw dezelfde keuze maken. Vooral omdat het samenspel van zonnepanelen, batterij en automatisering doet wat ik ervan hoopte: onze energie beter benutten en mij wat minder laten piekeren over pieken.

In de laatste aflevering verschuift de aandacht naar de warmte die we liever buiten houden. Want de zon mag onze elektriciteitsleverancier zijn, ze hoeft daarom nog niet de hele woonkamer mee op te warmen.

Mijn eerste elektrische kilometers hadden nog een benzinetank als vangnet. Intussen rijden we volledig elektrisch, en probeer ik ook de auto zoveel mogelijk van onze zonnestroom te laten profiteren. Aan het optrekken ligt het alvast niet. Het opladen gebeurt thuis op een wat bezadigder tempo.

Eerst elektrisch, met een geruststelling in de tank

In 2022 koos ik een Audi Q3 plug-inhybride als bedrijfswagen. Helemaal klaar voor volledig elektrisch rijden voelde ik me toen nog niet. Binnen het aanbod van mijn werkgever konden we nog bepaalde benzine- en hybridemodellen kiezen, met een limiet op de CO₂-uitstoot.

De plug-inhybride leek me het beste van twee werelden. Ik kon wennen aan elektrisch rijden en thuis opladen, terwijl er voor langere ritten altijd nog benzine beschikbaar was. Ook de laadmogelijkheden onderweg waren destijds minder uitgebreid. Die benzinetank was dus voor een stuk een geruststelling op vier wielen.

Plug-inhybrides krijgen geregeld het verwijt dat ze vooral op benzine rijden en hun elektrische mogelijkheden nauwelijks benutten. Bij ons paste het gebruik behoorlijk goed bij de batterij. We rijden ongeveer 8.000 kilometer per jaar, meestal in de regio en met weinig echt lange ritten. Een elektrisch rijbereik van maximaal zo’n vijftig kilometer volstond daardoor voor veel van onze verplaatsingen. We reden met de Q3 dan ook hoofdzakelijk elektrisch.

In de winter werd dat bereik duidelijk kleiner. Maar de kennismaking met elektrisch rijden beviel: de stilte, het soepele rijden en het vlotte optrekken. Je raakt verrassend snel gewend aan een auto die zonder veel vertoon vooruitgaat.

Intussen is de benzinetank verdwenen

Sinds augustus 2026 rijden we met een volledig elektrische Audi Q4 e-tron. De overstap paste ook in het gewijzigde aanbod van mijn werkgever: bij de nieuwe bedrijfswagens kiezen we nu uitsluitend uit volledig elektrische modellen.

De Q4 heeft 77 kWh bruikbare batterijcapaciteit. Voor ons rijpatroon geeft dat ruim voldoende bereik. Laadstress heb ik vandaag eigenlijk niet meer.

Wat me bovendien opvalt, is hoe zuinig de Q4 rijdt. In ons dagelijkse gebruik ervaar ik hem als duidelijk zuiniger dan de Q3. Technische vooruitgang kan daarin meespelen: naast de batterij bepalen ook de elektromotor, de elektronica en de regeling van warmte en koeling hoeveel stroom een auto nodig heeft. Het plezier zit dus niet alleen in het vlotte optrekken, maar ook in wat er daarna nog in de batterij overblijft.

Mijn Q4 is bovendien uitgerust met de optionele warmtepomp. Die kan warmte uit de buitenlucht en restwarmte van elektrische onderdelen benutten om het interieur te verwarmen. Zo kan er meer batterij-energie beschikbaar blijven om te rijden: volgens Audi helpt de warmtepomp vooral in de winter om het bereikverlies door de klimaatregeling te beperken. Het voordeel hangt wel af van de omstandigheden en de rit. Het huis had al een warmtepomp. De auto wilde blijkbaar niet achterblijven.

Doorgaans laden we tot maximaal 80%. Als er een heel lange rit aankomt, verhogen we dat vooraf naar 90%. Dat is onze gewoonte; voor een gewone dag hoeven we niet met een volledig gevulde batterij te vertrekken.

Een rit naar Voeren illustreerde hoe gemakkelijk onderweg bijladen kan passen in wat je toch al van plan was. We deden boodschappen bij Delhaize in Haccourt, op een klein halfuur van onze bestemming. Daar stonden snelladers van Electra. Na een bijlaadbeurt van ongeveer tien minuten stond de auto alweer op 80%.

De boodschappen en de laadstop vielen zo mooi samen. Dat beviel me uitstekend: de auto kreeg stroom, wij konden verder met onze dag.

Snelladen blijft voor ons wel een uitzondering. In mijn ervaring kost het ongeveer dubbel zoveel als laden aan een gewone openbare laadpaal. Dat gemak heeft dus ook een prijs.

De auto trekt vlot op. De laadkabel neemt zijn tijd.

Thuis gebruik ik nog de Easy Hybrid Cable van CenEnergy die ik bij de plug-inhybride had. Die laadt met maximaal 10 ampère, goed voor een laadvermogen van ruim 2 kW.

Dat gaat traag. Daar hoeven we geen marketingterm voor te zoeken.

Voor onze beperkte kilometrage is dat doorgaans voldoende. De auto staat overdag meestal thuis en hoeft dus niet telkens op korte tijd een grote hoeveelheid energie bij te laden. Onderweg kan hij aan een snellader veel sneller laden, maar thuis krijgt hij de tijd.

Het bescheiden vermogen helpt ook om de extra belasting van de huisaansluiting te beperken. Het blijft wel opletten wat er tegelijk in huis gebeurt: voor het capaciteitstarief telt de totale afname tijdens het drukste kwartier. Fluvius raadt daarom aan om grote verbruikers gespreid te gebruiken. Over de eigenaardigheden van die berekening schreef ik al in mijn artikel over het capaciteitstarief.

De kabel heeft nog een praktische functie: hij registreert de laadbeurten via de dienstverlener van mijn werkgever, zodat de terugbetaling van het thuisladen geregeld kan worden.

Liefst stroom van het dak

Omdat de auto vaak overdag thuisstaat, proberen we zoveel mogelijk te laden wanneer de zonnepanelen produceren. Dan krijgt de zonnestroom meteen een nuttige bestemming.

Dat past bij de evolutie die ik in de vorige aflevering beschreef. Sinds de digitale meter is het interessanter geworden om geproduceerde elektriciteit onmiddellijk zelf te gebruiken. De auto biedt daarvoor een extra mogelijkheid. Voor mij komt daar het aantrekkelijke idee bij dat een deel van onze verplaatsingen met zelf opgewekte hernieuwbare elektriciteit gebeurt.

De zon moet natuurlijk wel meewerken. Een auto voor de deur zetten blijkt op zichzelf nog geen weersvoorspelling.

Volledig automatisch de laadstroom aanpassen aan de zonneproductie kan ik vandaag niet. Mijn CenEnergy-kabel biedt me geen aansturing via Home Assistant, en ik kan het laadvermogen ook niet bijregelen. Ik probeer dus de zonnige momenten te benutten, binnen de mogelijkheden van de huidige aansluiting.

De thuisbatterij krijgt ook nog iets te zeggen

Daarbij wil ik voorkomen dat de auto de thuisbatterij leegtrekt. Die heeft tenslotte ook een taak voor het huis.

De afspraak in ons energiesysteem is daarom dat de thuisbatterij in principe geen stroom levert voor het laden van de auto. Alleen wanneer ze helemaal vol is, mag ze meehelpen. Die ondersteuning stopt weer zodra haar laadniveau onder 80% zakt.

Dat gaat dus over de thuisbatterij. De gebruikelijke laadgrens van 80% voor de autobatterij is een afzonderlijke instelling.

Zo kan een volle thuisbatterij even bijspringen, terwijl er voldoende reserve voor het huis overblijft. De auto hoeft niet met de volledige elektriciteitsvoorraad te gaan rijden.

Een eigen laadoplossing, op mijn voorwaarden

Een laadbox via mijn werkgever heb ik voorlopig niet genomen. Na vijf jaar zou die mijn eigendom worden. De aangeboden oplossingen bieden me echter niet de integratie met zonnepanelen, thuisbatterij en Home Assistant die ik zoek.

Over ongeveer vier jaar verwacht ik met pensioen te gaan. Als ik daarna alsnog een andere laadbox installeer om die mogelijkheden te krijgen, is mijn eerdere investering voor mijn plannen weinig zinvol. Een laadbox bezitten is mooi. Er zelf de baas over zijn, vind ik minstens zo interessant.

Daarom gaat mijn voorkeur op langere termijn uit naar een eigen laadoplossing van Victron.

Dat is een plan voor de komende jaren. Voorlopig doet de kabel zijn werk, op zijn eigen rustige tempo.

Een extra verbruiker die bij het huis past

Over de energiekosten van elektrisch rijden maakte ik al een afzonderlijke vergelijking met een benzinewagen. Die rekensom ga ik hier niet helemaal overdoen.

Deze aflevering gaat vooral over hoe de auto in ons dagelijkse leven en ons energiesysteem past. Bij ons helpen het beperkte aantal kilometers, de mogelijkheid om thuis te laden en de aanwezigheid van zonnepanelen. Ik besef dat die combinatie niet voor iedereen beschikbaar is. Een bedrijfswagen en een eigen plek om te laden maken de overstap gemakkelijker.

Voor ons heeft de plug-inhybride de overgang naar volledig elektrisch rijden heel geleidelijk gemaakt. De benzinetank is intussen verdwenen. De geruststelling is gebleven.

In de volgende aflevering komt het samenspel tussen zonnepanelen, thuisbatterij en Home Assistant uitgebreider aan bod. Want stroom produceren is één ding. Beslissen wanneer je hem gebruikt, blijkt minstens zo boeiend.

Een warmtepomp bezorgt je warme voeten, maar draait niet op goede bedoelingen. Ze heeft elektriciteit nodig. In 2016 mocht ons dak daarom een deel van het werk overnemen. Dat de spelregels onderweg zouden veranderen, stond niet op de offerte.

Een dak met een opdracht

De aanleiding was vooral de stroomrekening. Ons huis werd elektrisch verwarmd en de warmtepomp nam een flink deel van het verbruik voor haar rekening. Zelf elektriciteit produceren leek me een logische volgende stap.

Een groepsaankoop via mijn werkgever, met een interessante korting, gaf het duwtje om te beslissen. Het ging mij niet om groenestroomcertificaten: voor een nieuwe kleine installatie zoals de onze werden die toen niet meer toegekend.

In juni 2016 kwamen er 24 zonnepanelen op het dak, verdeeld over de zuid- en westkant. Samen goed voor 6,96 kilowattpiek. Dat is het piekvermogen onder standaardtestomstandigheden; het betekent niet dat het dak de hele dag evenveel elektriciteit levert. De zon werkt zonder prikklok, maar ook zonder leveringsgarantie.

Onze huidige PV-omvormer kan maximaal 5 kW aan wisselstroom leveren. Hoe die vermogensgrens samenhangt met het verbruik in huis, het laden van de batterij en injectie, leg ik uitgebreider uit in artikel 5 over de thuisbatterij.

Wat heeft het dak opgebracht?

Mijn productiegegevens laten over de volledige kalenderjaren 2017 tot en met 2025 gemiddeld ongeveer 7.000 kWh per jaar zien. De ene keer wat minder, de andere keer wat meer. Dat is een betekenisvolle bijdrage aan de elektriciteit voor ons huis.

Volledige kalenderjaren uit mijn productielogboek. Het installatiejaar 2016 en het nog onvolledige 2026 zijn weggelaten. De grafiek toont productie, niet hoeveel we daarvan onmiddellijk zelf verbruikten.

Dat onderscheid is belangrijk. Een jaarproductie zegt hoeveel elektriciteit de panelen leverden, maar niet of de warmtepomp, wasmachine of vaatwasser op datzelfde moment aanstond. Jarenlang hoefde ik daar financieel minder wakker van te liggen.

Mijn oorspronkelijke motief was de factuur, maar we produceren daarmee ook een deel van onze elektriciteit uit een hernieuwbare bron. Dat maakt de panelen nog niet zonder milieu-impact: ook hun productie vraagt materialen en energie. Een werkend paneel vervangen is dus geen vanzelfsprekende duurzame keuze.

De eerste omvormer had andere plannen

De panelen leveren gelijkstroom. Een omvormer maakt daar de wisselstroom van die onze toestellen en het elektriciteitsnet gebruiken.

Onze eerste SAJ-omvormer begaf het al na ongeveer een jaar. Dat was een vrij enthousiaste interpretatie van het begrip ‘vroege vervanging’. Gelukkig werd hij onder garantie vervangen. Het vervangtoestel werkt vandaag nog altijd.

Het is dus geen verhaal van tien jaar zonder onderbreking. Wel van een installatie die, na die vroege tegenvaller, jarenlang haar werk is blijven doen.

Het net als grote batterij, op de rekening

Met de terugdraaiende teller was het principe overzichtelijk. Elektriciteit die we op een zonnig moment niet gebruikten, ging naar het net en liet de teller terugdraaien. Bij latere afname draaide hij weer vooruit.

Boekhoudkundig leek het distributienet daardoor op een grote batterij. Onze zomerproductie kon op de afrekening een deel van het winterverbruik compenseren. Fysiek werd die stroom natuurlijk niet voor ons bewaard: andere verbruikers gebruikten hem op het moment van injectie. Voor het netgebruik betaalden we het prosumententarief.

Voor een woning met een warmtepomp was die verrekening bijzonder interessant. De zon produceert het meest wanneer de verwarming haar rustigste periode beleeft.

Vijftien jaar zekerheid, tot nader order

In 2019 kwam er een regeling die bestaande zonnepaneleneigenaars ook na de plaatsing van een digitale meter vijftien jaar compensatie moest laten behouden, gerekend vanaf de indienstname van hun installatie.

Op 14 januari 2021 vernietigde het Grondwettelijk Hof die regeling. De Vlaamse overheid licht toe wat daardoor veranderde: met een digitale meter moesten afname en injectie afzonderlijk worden behandeld. Wie nog een klassieke teller had, behield de terugdraaiende werking tot de vervanging.

Voor mij was dat vooral opnieuw een deuk in het vertrouwen in de politiek. Mijn portemonnee kwam er evenmin zonder deuk vanaf. Je neemt een beslissing voor vele jaren, maar de spelregels blijken een kortere houdbaarheidsdatum te hebben dan de zonnepanelen.

De retroactieve investeringspremies voor de zonnepanelen en de combinatie van warmtepomp met zonnepanelen verzachtten gelukkig de pil. Ze namen mijn bedenkingen bij die gang van zaken niet weg.

Van een jaarsaldo naar het juiste moment

Voor onze groep zonnepaneleneigenaars liep het uitstel voor de digitale meter eind 2024 af. Fluvius plande de resterende vervangingen in 2025, tegen het einde van dat jaar. Tot de meter daadwerkelijk werd vervangen, bleef de klassieke verrekening behouden. Zo kon die nog een tijd blijven doorlopen.

Bij ons kwam de digitale meter in september 2025. Vanaf dan werden de elektriciteit die we afnamen en de stroom die we terugleverden apart geregistreerd. Een geïnjecteerde kilowattuur kon ik niet langer simpelweg wegstrepen tegen een later afgenomen kilowattuur. De vergoeding voor injectie ligt doorgaans een flink stuk lager dan de prijs die je voor afname betaalt. Financieel is het dus veel interessanter om zonnestroom meteen zelf te gebruiken. Voor een overschot krijg je vaak een aalmoes; voor de stroom die je later afneemt, geldt helaas geen wederdiensttarief.

De panelen bleven hetzelfde doen. Wij gingen meer op de klok kijken.

Omdat er nog niet meteen een thuisbatterij was, probeerden we toestellen vaker te gebruiken wanneer de panelen produceerden. Home Assistant maakte het gemakkelijker om dat op te volgen en te beheren.

Meer produceren bleef nuttig, maar onmiddellijk eigenverbruik werd belangrijker. Een zonnige middag en een draaiende wasmachine kregen plots meer met elkaar te maken. De zon bleef onvoorspelbaar; de wasmand gelukkig niet.

Die omslag was ook een belangrijke aanleiding voor de thuisbatterij. Daarover meer in artikel 5.

De volgende stap ligt nog op tafel

In het voorjaar van 2027 wil ik de SAJ vervangen door een Victron MPPT-laadregelaar die de zonnepanelen rechtstreeks aan de gelijkstroomkant van het batterijsysteem koppelt. De bestaande Victron-batterijomvormer blijft zorgen voor de wisselstroom in huis.

Die rechtstreekse koppeling vermijdt voor het laden van de batterij een omzetting van gelijkstroom naar wisselstroom en weer terug. Het moet ook meer grip geven op de productie, zodat de regeling ongewenste injectie kan beperken wanneer de vergoeding negatief wordt. Die mogelijkheden hangen samen met de juiste aansturing; alleen een ander kastje ophangen regelt nog geen energiebeleid.

Volgens de huidige plannen hoort daar een volledige herbekabeling bij. Ik laat ook bekijken wat het extra zou kosten om tegelijk de panelen te vernieuwen. Of dat zinvol is, moet uit de offerte en de afweging blijken. De bestaande panelen leveren immers nog altijd stroom.

De aankoop begon bij een hoge elektriciteitsrekening. Intussen gaat het steeds meer over het samenspel tussen productie, verbruik en opslag. In de volgende aflevering komt daar nog een grote stroomverbruiker bij: de auto.

Een huis zonder klassieke verwarmingsketel, maar mét warme voeten en verkoeling in de zomer. Dat was het plan. Bijna twintig jaar later kan ik vertellen wat daarvan terechtkwam, inclusief de onderdelen die onderweg hun eigen plannen maakten.

Toen ik in 2008 mijn huis liet bouwen, lag er geen gasleiding in de straat. Een mazouttank ingraven of een installatie met propaangas zag ik niet zitten. Ik wilde een modern systeem, met vloerverwarming en liefst ook koeling.

Mijn vertrekpunt was comfort. Aangename warmte, zonder radiatoren die bij de inrichting van elke kamer alvast een stuk muur reserveren.

Voor zover mijn geheugen nog meewerkt, onderzocht ik zelf de mogelijkheden. Ik zocht naar een efficiënt warmtepompsysteem en kwam uit bij geothermie met diepteboringen. Andere soorten warmtepompen heb ik toen niet ernstig overwogen.

Mijn verwarming kreeg diepgang

Een geothermische warmtepomp haalt warmte uit de bodem en brengt die met behulp van elektriciteit op een bruikbare temperatuur voor de woning. De relatief stabiele bodemtemperatuur is een voordeel. Onder de grond raakt men niet meteen in paniek van een gure februaridag.

Mijn oude bouwblog bewaart de details: in februari 2009 werden twee boringen uitgevoerd, elk 83 meter diep, op zeven meter afstand van elkaar. Gesloten leidingen met een circulerende vloeistof wisselen daar warmte uit met de bodem.

Voor het zover was, geraakte de boormachine niet op het terrein door het niveauverschil met de straat. Eerst moest er grond worden afgegraven en kwamen er rijplaten aan te pas. De warmte zat klaar onder de grond; het probleem bevond zich bovengronds.

In september 2009 werd de eerste warmtepomp geplaatst: een Sapac.

Warme voeten beginnen bij het hele huis

De warmtepomp stond niet los van de rest van de woning. De zolder werd volledig geïsoleerd, er kwam balansventilatie met warmterecuperatie en een blowerdoortest bracht de luchtdichtheid in kaart.

Vloerverwarming verdeelt warmte over een groot oppervlak en kan daardoor met relatief lage watertemperaturen werken. Dat past goed bij een warmtepomp.

Het geheel leverde in het energieprestatiecertificaat uit 2010 een E-peil van 37 op. Maar thuis telde vooral iets anders: de verwarming beviel goed. De aangename warmte waarvoor ik gekozen had, was er ook werkelijk.

De compressor kon nog, de ondersteuning niet meer

Toch moest de Sapac in 2020 worden vervangen.

Voor zover ik me herinner, zat het probleem in de printplaat die de installatie bestuurde. De besturing werkte niet meer. Met de compressor zelf was niets mis.

Een herstelling bleek moeilijk te organiseren. De oorspronkelijke installateur deed geen installaties of onderhoud van deze warmtepompen meer. Ik vond ook geen andere partij die het kon overnemen of de nodige vervangstukken kon leveren.

Daar stond ik met een toestel dat mechanisch nog mogelijkheden had, maar elektronisch het gesprek had beëindigd.

Ik zocht een nieuwe installateur en koos voor een bekend merk waarvan ik ook op langere termijn ondersteuning verwachtte: Vaillant. Het werd een flexoTHERM, aangesloten op de bestaande bodemsondes. Gelukkig hoefde niet ook de boormachine opnieuw op bezoek.

De warmtepomp zorgt trouwens ook voor het sanitair warm water, via een aparte boiler van 300 liter. De warmte uit de bodem eindigt dus ook onder de douche.

De vervanging was een forse, onverwachte investering. De Fluvius-premie verzachtte gelukkig een belangrijk deel van de financiële klap, maar ook daarna bleef het een stevige uitgave.

Sindsdien kijk ik bij zo’n aankoop verder dan het rendement. Onderdelen en ondersteuning, vele jaren later, tellen minstens mee.

Meer warmte dan stroom

De relatief stabiele bodemtemperatuur helpt een geothermische warmtepomp om efficiënt te verwarmen. Vooral in de winter levert dat doorgaans een rendementsvoordeel op tegenover een lucht/water-warmtepomp, die haar warmte uit koude buitenlucht moet halen. Hoe groot het verschil is, hangt af van de toestellen en de installatie.

Dat rendement wordt uitgedrukt in COP: de verhouding tussen geleverde warmte en verbruikte elektriciteit. Bij een COP van ongeveer 4 levert 1 kWh stroom ongeveer 4 kWh warmte. De overige energie komt uit de bodem. Geen energiegoochelarij: de warmtepomp verplaatst warmte.

Voor mijn Vaillant flexoTHERM VWF 87/4 (230 V) komt de fabrikantdocumentatie bij 0 °C bronvloeistof en 35 °C verwarmingswater uit op een COP rond 4 en ruim 8 kW verwarmingsvermogen. Dat laatste is de warmte die het toestel kan leveren; het elektrische verbruik ligt lager.

Het zijn waarden onder vastgelegde testomstandigheden, geen gemeten jaargemiddelde voor mijn woning. Bij warmer verwarmingswater daalt het rendement. Ook voor het warmere douchewater mag je dus niet zomaar dezelfde COP verwachten.

In de zomer draait het verhaal om

De koelfunctie was vanaf het begin belangrijk. Die ervaar ik nog altijd als bijzonder aangenaam: gelijkmatige verkoeling, zonder geblazen lucht of ventilatorgeluid in de woonruimtes.

Bij koeling wordt warmte uit de woning via de vloer afgevoerd naar de bodem. Onze Vaillant gebruikt actieve koeling: ook de compressor werkt mee. Er blijft dus elektriciteit nodig.

Ondergronds heeft die afgevoerde warmte een nuttige bestemming. Tijdens het verwarmingsseizoen onttrekt de installatie warmte aan de bodem rond de sondes. Door er in de zomer warmte aan af te geven, help je die bodem weer op te warmen. Dat heet regeneratie: de warmtevoorraad wordt gedeeltelijk aangevuld, wat de bron voor het volgende verwarmingsseizoen ten goede kan komen. Hoeveel warmte later opnieuw benut wordt, hangt onder meer af van de bodem en het gebruik van de installatie.

Terwijl wij binnen verkoeling krijgen, wordt onder de grond dus alweer aan de winter gewerkt.

Er is wel een jaarlijks opstartritueel. Aan het begin van het koelseizoen verschijnen nog geregeld foutmeldingen over een te lage temperatuur binnen in het koelcircuit. De warmtepomp stopt dan uit voorzorg. Dat betekent dus niet dat de woonkamer al in een koelkast is veranderd.

Bij actieve koeling moet de warmtepomp voldoende warmte uit de woning kunnen opnemen. Komt er via de vloer te weinig warmte binnen, dan kan de temperatuur in het koelcircuit te ver zakken en grijpt de beveiliging in. Dat is een mogelijke verklaring voor zulke opstartproblemen; de precieze oorzaak bij mijn installatie is daarmee nog niet vastgesteld. Dit staat los van de dauwpuntbeveiliging die condens op de vloer voorkomt.

In de praktijk komt de koeling na enkele resets doorgaans binnen ongeveer een dag goed op gang. Daarna verloopt ze verder zonder problemen. Dat ritueel stond destijds niet in mijn lijstje met gewenste comfortfuncties.

Een vloer is geen ontvochtiger

Eind juni 2026 werd een andere beperking voelbaar. Het KMI registreerde in Ukkel een hittegolf van 17 tot en met 28 juni. Bij ons thuis maakte de combinatie van warmte en vochtige lucht het moeilijk om voldoende te koelen.

Een vloer mag niet onbeperkt koud worden. Onder het dauwpunt kan vocht uit de lucht condenseren. Denk aan een koud glas op een zomerdag. Prima voor het glas, minder geslaagd als interieurconcept voor de hele woonkamer.

De dauwpuntbeveiliging voorkomt dat. Bij warme, vochtige binnenlucht moet de vloer warmer blijven, waardoor het koelvermogen afneemt. Temperatuur en vochtigheid spelen samen; er is geen vaste buitentemperatuur waarbij vloerkoeling plots stopt.

Een klassieke airco kan vocht uit de lucht halen en het condenswater afvoeren. Vloerkoeling doet dat niet. Vlaanderen licht die verschillen verder toe.

Voor mij blijft vloerkoeling heel comfortabel. Maar die ervaring verklaart mee waarom we buitenzonwering hebben besteld. Warmte die niet binnenkomt, hoeft de vloer niet meer af te voeren.

Zou ik opnieuw zo diep gaan?

Ja. De combinatie van efficiënt verwarmen, vloerverwarming en zomercomfort blijft mij overtuigen.

Bij nieuwbouw kun je boringen, leidingen en afgiftesysteem samen plannen. Bij renovatie kan geothermie ook, maar bereikbaarheid voor de boormachine, beschikbare ruimte en de bestaande woning vragen extra aandacht. Het is dus niet uitsluitend een nieuwbouwoplossing. Vaillant raadt bij renovatie aan om eventuele geothermische boringen vóór de tuinwerken te plannen.

De hoge investering blijft een drempel. Een goed rendement betekent bovendien niet automatisch dat je de aankoop snel hebt terugverdiend. Onderhoud, herstellingen en een onverwachte vervanging horen mee in die rekening.

Mijn keuze begon bij comfort. Vandaag zie ik hoe efficiënt verwarmen en ons aanpassen aan hitte samenkomen in dezelfde installatie. Met voordelen, beperkingen en af en toe een resetknop.

In de volgende aflevering gaat het dak meedoen: de zonnepanelen die er in 2016 bijkwamen.

In zes artikelen vertel ik hoe ons huis sinds de bouw in 2008 evolueerde, welke keuzes we maakten en hoe energiebesparing, comfort en klimaatverstoring daarin samenkomen.

Toen ik in 2008 aan mijn huis begon te bouwen, wilde ik vooral comfortabel wonen. Aangename warmte, geen radiatoren die hun deel van de muren opeisten, en liefst ook wat koeling tijdens warme dagen. Milieu en klimaat stonden toen nog niet bovenaan mijn lijstje.

In de straat lag geen gasleiding. Een mazouttank in de grond stoppen zag ik niet zitten, en van een installatie met propaangas werd ik evenmin enthousiast. Ik wilde iets moderns. Het werd een geothermische warmtepomp met vloerverwarming, die ook voor koeling kon zorgen. Daarmee kon de afzonderlijke airco voorlopig van het boodschappenlijstje.

De warmtepomp was niet de enige keuze bij de bouw. Ook de zolder werd volledig geïsoleerd. Voor verse lucht kwam er een ventilatiesysteem type D, ook wel balansventilatie genoemd: mechanische aan- en afvoer van lucht, met terugwinning van warmte uit de afgevoerde lucht.

Met een blowerdoortest liet ik de luchtdichtheid van de woning meten. Het geheel van isolatie, luchtdichtheid en installaties leverde in het energieprestatiecertificaat uit 2010 een E-peil van 37 op. De EPB-aangifte vermeldde voor mijn woning toen E100 als maximum.

Daarnaast kwamen er twee regenwaterputten van elk 5.000 liter, samen goed voor 10.000 liter opslag. Het opgevangen regenwater wordt onder meer gebruikt voor de wc’s en de wasmachine. Voor een toiletspoeling hoeft het tenslotte geen drinkwater te zijn.

Dat was de basis. Een groot plan voor de energietransitie had ik niet in mijn bouwmap zitten. Die map was overigens al dik genoeg.

Een huis dat mee evolueert

De woning werd gebouwd in 2008 en 2009. Ik woonde toen nog alleen. Manon en ik zijn eind 2014 gaan samenwonen, en zo werd mijn huis ons huis.

Ook op energiegebied bleef het niet bij de oorspronkelijke bouwplannen. In 2016 kwamen er zonnepanelen op het dak. De eerste warmtepomp werd intussen vervangen door een tweede exemplaar. Vanaf 2022 reed ik met een plug-inhybride bedrijfswagen; in augustus van dit jaar stapte ik over op een volledig elektrische wagen.

In september 2025 namen we afscheid van de terugdraaiende elektriciteitsmeter. Daarmee verdween ook een bijzonder overzichtelijke manier van rekenen: stroom verbruiken deed de teller vooruitgaan, stroom produceren deed hem terugdraaien. Tegenwoordig valt er wat meer te bestuderen.

In 2026 kwam er een thuisbatterij bij, samen met meer mogelijkheden om te volgen en te sturen wanneer we elektriciteit verbruiken. Met Home Assistant valt er voor de technisch geïnteresseerde mens bovendien altijd nog wel iets te bekijken. Of bij te regelen.

En de volgende aanpassing is al besteld: buitenzonwering. De plaatsing wordt eind december of begin volgend jaar verwacht. Voor de hitte van deze zomer komt ze dus ruimschoots te laat, maar we mikken op een langdurige samenwerking.

Waarom ik dit nu wil opschrijven

De afgelopen zomer voelde voor mij als een kantelpunt. Vooral de opeenvolgende periodes van hitte maakten indruk. De klimaatverstoring voelt steeds nadrukkelijker als iets dat ook onze eigen woning en ons dagelijkse comfort raakt.

Hoe houden we het binnen aangenaam? Hoeveel elektriciteit vraagt dat? En kunnen we de warmte beter buiten houden, zodat we ze achteraf niet weer moeten afvoeren?

Dat zijn heel concrete vragen geworden.

Ik gebruik bewust het woord klimaatverstoring. Klimaatverandering klinkt mij wat te neutraal, alsof het alleen een kwestie van ander vakantieweer is. Klimaatopwarming benoemt de stijgende gemiddelde wereldtemperatuur, maar de gevolgen gaan breder: ook neerslagpatronen, droogte en extreem weer veranderen. Het IPCC beschrijft hoe de door mensen veroorzaakte opwarming nu al weer- en klimaatextremen beïnvloedt.

Dat zet me aan het denken over de keuzes die we thuis hebben gemaakt. Sommige begonnen bij comfort, andere bij de energiefactuur. Duurzaamheid en bescherming tegen hitte kregen gaandeweg meer gewicht.

Minder uitstoten en beter voorbereid zijn

Daar horen twee begrippen bij die wat academisch klinken voor een verhaal over je eigen huis: mitigatie en adaptatie.

Mitigatie betekent dat we de oorzaken van de klimaatverstoring proberen te beperken, vooral door minder broeikasgassen uit te stoten. Adaptatie betekent dat we ons aanpassen aan de gevolgen. Het IPCC benadrukt dat beide samen nodig zijn.

Bij ons thuis gaat dat bijvoorbeeld over energie besparen en hernieuwbare elektriciteit gebruiken, maar ook over bescherming tegen hitte.

Koeling kan het binnen aangenamer maken, maar vraagt elektriciteit. De bestelde zonwering moet helpen voorkomen dat een deel van die warmte binnenkomt. De warmtepomp hoeft tenslotte niet alle problemen alleen op te lossen.

Wat heeft het allemaal opgeleverd?

Dat wil ik in deze reeks bekijken. Van de eerste warmtepomp tot de zonnepanelen, van elektrisch rijden tot de digitale meter en thuisbatterij. En ten slotte de buitenzonwering, waarvan we de werking voorlopig nog moeten afwachten.

Waarom koos ik destijds voor een bepaalde oplossing? Wat verwachtte ik ervan? Hoe beviel ze in de praktijk? En zou ik vandaag opnieuw dezelfde beslissing nemen?

Waar ik meetgegevens heb, gebruik ik die. Waar gegevens ontbreken, laat ik de rekenmachine liever even liggen. Een cijfer wordt niet betrouwbaarder omdat er twee decimalen achter staan.

Ook kosten, problemen en beperkingen krijgen hun plaats. Bijna twintig jaar wonen en investeren levert nu eenmaal meer op dan een verzameling geslaagde aankoopbeslissingen.

Ieder naar zijn mogelijkheden

Al die aanpassingen hebben behoorlijk wat geld gekost. Ik besef heel goed dat niet iedereen dezelfde financiële ruimte of beslissingsvrijheid heeft. Wie huurt, kan bijvoorbeeld niet zomaar beslissen om morgen geothermische boringen te laten uitvoeren. De verhuurder heeft daar vermoedelijk ook nog een mening over.

Ik hoop vooral dat deze reeks je helpt nadenken over je eigen situatie. Wat merk je thuis van de klimaatverstoring? Welke aanpassingen zijn voor jou haalbaar? En waar ontbreken de middelen of mogelijkheden?

Iedereen kan naar vermogen bijdragen. Tegelijk moeten overheden zorgen voor een consequent en sociaal rechtvaardig beleid dat duurzaam en klimaatbestendig wonen bereikbaar maakt.

In de volgende aflevering keer ik terug naar de bouwperiode. Naar mijn keuze voor een warmtepomp, en naar de vraag hoe dat eigenlijk beviel: je huis verwarmen met warmte uit de grond.